/, Kring, hundre}rsskif-, tet, vart, det, innkj|pt, ei, mengd, brukte, seglskuter, fr}, England, til, Noreg., Desse, b}tane, mykje, brukt, makrelfiske, Nordsj|en,, silde-, fiske, ved, Island,, tillegg, p}, meir, heim-, lege, kystar., Seinare, mange, desse, tekne, bruk, som, frakte-, farty., Ein, dei, f|rste, st|rre, fiskeb}tane, Sands|ya, denne, typen., Engelsksmakke, ein, lokalt., I, Englandhadde, heitt, "Emerald"., P}, fekk, han, "Harald"., Etter, nokre, }r, seld, Austefjorden, istransport, nam-, net, "[delsten",, f|r, blir, Eggesb|nes., Emerald", for, J.J., Colby,, Lowestoft,, fiskeriregistrert, LT-411., Ny, eigar, 1900, D., Thatcher,, Kessingland., 1901, "Emerald", H., Muttit,, 1904, reiste, Johan, R., V}ge,, Ragnvald, V}ge, Peter, K., Bringsvor, der, kj|pte, Sands|ykarane, gav, nytt, namn,, "Harald",, ogs}, Island, att}t, vintertorskefisket, Sunnm|rskysten., Til, 1911, sel, eigarane, ", Harald", Didrik, Maaen,, Austefjorden,, 3300, kroner., no, omd|ypt, [delsten"., Maaen, set, inn, motor, gjer, elles, mindre, endringar, at, skal, h|ve, betre, laste-, turistb}t., Denne, motoren, svakaste, laget, etter, kort, tid, ombytt, 32/40, hk, Bolinder., dreiv, hotell, isforret-, ning, Austefjorden., Dei, fleste, hugsar, vil, setje, samband, med, f|ring, is,, nytta, kj|ling, fisk,, moderne, fryse-, kj|-, leanlegg, b}tar, fiskemottak., minnest, [delsten", isfarten, er, Sverre, L|foll., -, sterkbygd, skute, eik,, n{rast, evigvarande, ville, eg, seie., Som, tidlegare, siglar, stakk, ho, djupt,, men, gjorde, god, fart., isf|ring, ikkje, s}, lett, }, laste., Ho, trong, framme., Isen, skulle, lastast,, gjekk, renne, vidt, innanfor, rekkja,, derifr}, handemakt, vidare, taljar., Masta, stod, heilt, framme, forluka., Der, hadde, taljane, masta,, medan, fast, lastebom, storluka., Isblokkene, skorne, 26, tommar, breie., Lengda, kunne, skifte,, regel, lenger, enn, tommar., Tjukna, vari-, ere,, kan, minnast, is, opp, 24, tjukk., Men, sj|lv, om, blokkene, vere, vanskelege, handtere,, alltid, utan, uhell,, fortel, Anne, Berte, Aursnes, overtok, isforretninga, 1933, mannen, d|yd-, de., overlet, straks, sonen, Alfred, Aursnes., Han, for-, norskar, heitande, "Edelstein"., Her|y, Olaf, O., Myklebusthaug, 1936., f|rde, han., henta, Bingsa, frakta, Asbj|rnsens, islager, ]lesund., N}r, isfart,, sand, f|rde., oftast, hos, Rasmus, Viken, Dalsfjorden., bro-, ren,, Robert,, lag, bord, Det, kj|pt, annan, b}t, lag,, Heimdal"., D}, Robert, omkom, sj|en,, }leine, drifta., valde, selje, "Edelstein",, drive, "Heimdal"., 1938, Karl, L., Bungum,, Framfjord, Sogn., Vik, SF, 20, VK., Nok, eit, eigar-, skifte, kjem, 1941, d}, Ortnevik, B}tbyggeri, L/L,, Sogn,, f}r, sk|yte, b}ten., nemnast, b}tbyggeriet, bygde, Edelstein", krigen,, del, skada, eksplo-, sjon, Bradbenken, Bergen, 1944., Eit, partsreiarlag, Harald, A., Klepsvik, (1/4),, Mikkel, Johannes, (1/4), Knut, alle, Bakkasund,, tek, over, 1946., endrar, namn, Sveholm", fiskeriregis-, trert, Austevoll, H, AV., deira, eigartid, f}, installert, 60, June, Munktell-motor., "Sveholm", fraktfart., 1959, Gunvald, Haavik,, Vikane, Sunnhordland,, tinglyst, Nytt, fiskerimerke, Kvinnherad, 84, K,, sandf|ring, transport, bygningsmaterialar., Berge,, Vestre, Vinnesv}g,, 1962., Fiskerimerket, H-279-H., Berge, byter, 90, Alpha, 1963, 1965, styrehus., makrell., Magne, Osnes,, Haugesund,, registrert, ny, eigar., rigga, reketr}ling,, fiskerire-, gistrert, Haugesund, R, 23, Sveinung, Heimstad,, Valen, Kvinnherad,, 1975, siste, eigar,, Nyg}rd,, Husnes,, overtek, 1980., l}g, botnen., Under, vinteropplag, isen, rundt, drege, ut, driv,, dermed, lekkasjen, stor, sokk., -", Sveholm", heva., Tilstanden, oppteken., uhell, flytte, Alpha-motoren, i., deiste, ende,, viktige, delar, |ydelagde., Dermed, enda, ned, heile, s|kkte, skipskyrkjegarden, Korsfjorden, noko, seinare,, Nyg}rd., JOHAN, OTTESEN" />

Page 6 - Regionavisa

6
Onsdag 11. juli 2012
Regionavisa
"
Harald", seinare "[delsten", "Edelstein" og "Sveholm", var bygd i tre av Page & Co i Lowestoft i 1891 under namnet "Emerald". B}ten var d}: 58,6 fot lang, 16,6 fot brei og 7,4 fot djup, 34,17 brut-
totonn og 22,51 nettotonn. Her ser vi b}ten i Volda i 1929.
<
Harald>/
Kring hundre}rsskif-
tet vart det innkj|pt ei
mengd brukte seglskuter
fr} England til Noreg.
Desse b}tane vart mykje
brukt til makrelfiske i
Nordsj|en, og til silde-
fiske ved Island, i tillegg
til fiske p} meir heim-
lege kystar. Seinare vart
mange av desse b}tane
tekne i bruk som frakte-
farty.
Ein av dei f|rste st|rre fiskeb}tane
p} Sands|ya var av denne typen.
Engelsksmakke var namnet ein
brukte lokalt. I Englandhadde b}ten
heitt "Emerald". P} Sands|ya fekk
han namnet "Harald". Etter nokre
}r vart b}ten seld til Austefjorden
og brukt til istransport under nam-
net "[delsten", f|r han blir seld til
Eggesb|nes.
"
Emerald" var bygd for J.J. Colby,
Lowestoft, og vart fiskeriregistrert
som LT-411. Ny eigar i 1900 vart
D. Thatcher, Kessingland. I 1901
vart "Emerald" seld til H. Muttit,
Kessingland.
I 1904 reiste Johan R. V}ge,
Ragnvald V}ge og Peter K.
Bringsvor til England der dei
kj|pte "Emerald". Sands|ykarane
gav b}ten nytt namn, "Harald", og
dei brukte han ogs} til fiske ved
Island att}t vintertorskefisket p}
Sunnm|rskysten.
Til Austefjorden
I 1911 sel eigarane p} Sands|ya
"
Harald" til Didrik Maaen,
Austefjorden, for 3300 kroner.
"
Harald" blir no omd|ypt til
"
[delsten". Maaen set inn motor
og gjer elles mindre endringar p}
b}ten for at han skal h|ve betre
som laste- og turistb}t. Denne
f|rste motoren var i svakaste laget
og etter kort tid blir han ombytt til
ein 32/40 hk Bolinder.
Maaen dreiv hotell og isforret-
ning i Austefjorden. Dei fleste som
no hugsar b}ten vil setje han i
samband med f|ring av is, som
vart nytta til kj|ling av fisk, f|r ein
fekk meir moderne fryse- og kj|-
leanlegg p} b}tar og fiskemottak.
Ein av dei som minnest
"
[delsten" og isfarten er Sverre
L|foll.
- "
[delsten" var ei sterkbygd
skute i eik, n{rast evigvarande
ville eg seie. Som tidlegare siglar
stakk ho djupt, men gjorde god
fart. I samband med isf|ring var ho
ikkje s} lett } laste. Ho var s} trong
framme. Isen som skulle lastast,
gjekk i ei renne til s} vidt innanfor
rekkja, derifr} var det handemakt
vidare med taljar. Masta stod heilt
framme ved forluka. Der hadde
ein taljane i masta, medan det
var fast lastebom ved storluka.
Isblokkene var skorne 26 tommar
breie. Lengda kunne skifte, men
som regel var dei lenger enn 26
tommar. Tjukna kunne ogs} vari-
ere, og eg kan minnast at vi hadde
is som var opp til 24 tommar tjukk.
Men sj|lv om blokkene kunne vere
vanskelege } handtere, s} gjekk
det alltid utan uhell, fortel Sverre
L|foll.
Anne Berte Aursnes Maaen
overtok b}ten og isforretninga i
1933
etter at mannen Didrik d|yd-
de. Ho overlet desse straks vidare
til sonen Alfred Aursnes. Han for-
norskar namnet p} b}ten som no
blir heitande "Edelstein".
Til Her|y
Alfred Aursnes sel "Edelstein" til
Olaf O. Myklebusthaug i 1936.
Myklebusthaug f|rde ogs} is med
han. Isen vart henta i Austefjorden
og Bingsa og frakta til Asbj|rnsens
islager i ]lesund. N}r b}ten ikkje
gjekk i isfart, vart det som regel
sand han f|rde. Denne vart som
oftast henta hos Rasmus Viken i
Dalsfjorden.
Olaf O. Myklebusthaug og bro-
ren, Robert, dreiv i lag om bord
i "Edelstein". Det vart ogs} kj|pt
inn ein annan b}t dei brukte i lag,
"
Heimdal". D} Robert omkom p}
sj|en, vart Olaf }leine om drifta.
Han valde } selje "Edelstein", for }
drive vidare med "Heimdal".
Ny eigar i 1938 vart Karl L.
Bungum, Framfjord i Sogn. B}ten
blir no fiskeriregistrert i Vik som
SF - 20 - VK. Nok eit eigar-
skifte kjem i 1941 d} Ortnevik
B}tbyggeri L/L, Ortnevik i Sogn,
f}r sk|yte p} b}ten. Det kan elles
nemnast at b}tbyggeriet bygde om
"
Edelstein" etter krigen, d} b}ten
vart ein del skada ved ein eksplo-
sjon ved Bradbenken i Bergen i
1944.
Eit partsreiarlag med Harald A.
Klepsvik (1/4), Mikkel Klepsvik
(1/4),
Johannes Klepsvik (1/4)
og Knut Klepsvik (1/4), alle fr}
Bakkasund, tek over b}ten i 1946.
"
Edelstein" endrar no namn til
"
Sveholm" og blir fiskeriregis-
trert i Austevoll som H - 20 -
AV. B}ten skulle i deira eigartid
ogs} f} installert ein brukt 60 hk
June Munktell-motor. I tillegg til
fiske vart "Sveholm" ogs} brukt
til fraktfart. I 1959 blir Gunvald
Haavik, Vikane i Sunnhordland,
tinglyst som eigar av b}ten. Nytt
fiskerimerke i Kvinnherad blir H
- 84 -
K, men vart ogs} brukt
til sandf|ring og transport av
bygningsmaterialar. Knut Berge,
Vestre Vinnesv}g, blir eigar i 1962.
Fiskerimerket i Austevoll blir no
H-279-H. Berge byter motoren
til ein brukt 90 hk Alpha i 1963
og i 1965 f}r han nytt styrehus.
B}ten blir no brukt mykje til f|ring
av makrell. I 1965 blir Magne
Osnes, Haugesund, registrert som
ny eigar. B}ten som no vart rigga
om til reketr}ling, vart fiskerire-
gistrert i Haugesund som R - 23
-
H. Sveinung Heimstad, Valen i
Kvinnherad, blir ny eigar i 1975 og
siste eigar, Knut Nyg}rd, Husnes,
overtek i 1980. "Sveholm" l}g d}
p} botnen. Under eit vinteropplag
hadde isen rundt b}ten drege ut
driv, dermed vart lekkasjen s} stor
at b}ten sokk.
-"
Sveholm"
vart
heva.
Tilstanden p} b}t og motor var god
etter at han vart oppteken. Men vi
fekk eit uhell d} vi skulle flytte
Alpha-motoren som d} stod i. Han
deiste over ende, og viktige delar
vart |ydelagde. Dermed enda det
med at eg rigga ned heile b}ten og
s|kkte han p} skipskyrkjegarden
i Korsfjorden noko seinare, fortel
Knut Nyg}rd.
JOHAN OTTESEN